تبیین مولفه های حس مکان در پهنه فرهنگی تهران مورد مطالعه: محور علمی- فرهنگی دروازه دولت- میدان انقلاب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال

2 دانشیارگروه شهرسازی ،دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

3 پیری استادیار گروه شهرسازی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال

4 استادیار گروه شهرسازی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

چکیده

بررسی طرح جامع توسعه فضای فرهنگی تهران نشان می دهد که تعریف طرح های موضعی و موضوعی که در زیرپهنه های این طرح انجام شده بدون تبیین مولفه های حس مکان شکل گرفته است. در این پژوهش مولفه های حس مکان در زیرپهنه علمی-فرهنگی دروازه دولت تا میدان انقلاب در مرکز تهران تبیین گردیده اند. ویژگی های کالبدی، طبقات اجتماعی ساکنین، استفاده کنندگان از فضا، ویژگی های طبیعی، محورهای ترافیکی و خیابان ها در این پهنه بر مولفه های حس مکان تاثیرگذار هستند؛ بنابراین نوع توجه و اولویت دادن به هر مولفه برای سیاست گذاران برنامه ریزی و طراحی شهری به منظور ارتقای حس مکان اهمیت بسزایی دارد. در این پژوهش اولویت بندی توجه به مولفه های حس مکان بر اساس دیدگاه متخصصین از یکسو و استفاده کنندگان از فضا از سوی دیگر در محور علمی-فرهنگی دروازه دولت تا میدان انقلاب به عنوان یکی از اجزای پهنه فرهنگی تهران با استفاده از ترکیب سه مدل تفسیری-ساختاری ، میک مک و تاپسیس انجام گرفته است در تبیین شاخص های حس مکان در پهنه فرهنگی تهران و بر اساس خروجی مدل میک مک سه دسته شاخص «اثرگذار»، «وابسته»، «مستقل» قابل شناسایی است و شاخص «پیوندی» شناسایی نگردید .همچنین به‌منظور ارائه پیشنهادات و تعیین اولویت توجه به بهبود مولفه های حس مکان در محور علمی-فرهنگی دروازه دولت تا میدان انقلاب، از ترکیب نتایج سه مدل مذکور استفاده گردید .

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Explaining the components of the sense of place in the cultural zone of Tehran Case study: Scientific-cultural axis of Darvazeh Dowlat - Enghelab Square

نویسندگان [English]

  • Fereshteh Ahmadinezhad 1
  • Alireza bandarabad 2
  • saeid piri 3
  • atousa modiri 4
1 Islamic azad university ,north branch
2 Associate Professor, Islamic Azad University, central Branch
3 , Assistant Professor, Islamic Azad University, North Branch
4 Assistant Professor, Islamic Azad University, Central Branch
چکیده [English]

The study of the comprehensive plan for the development of Tehran's cultural space shows that the definition of local and thematic plans that have been done in the sub-zones of this plan has been formed without explaining the components of sense of place. it seems that the implementation of the plan will not reach its goals until then. In this research, the components of sense of place in the scientific-cultural sub-zone of the Darvazeh Dowlat to Enghelab Square in the center of Tehran have been explained. Physical characteristics, social classes of residents, users of space, natural features, traffic axes and streets in this area affect the components of sense of place; Therefore, the type of attention and priority given to each component is very important for urban planning and design policy makers in order to promote a sense of place.

In this study, prioritization of attention to the components of sense of place based on the views of experts on the place in the scientific-cultural axis of Darvazeh Dowlat to Enghelab square as one of the components of Tehran cultural zone using a combination of three models Structural-analytical, Mick Mac and Topsis have been performed. . In explaining the indicators of sense of place in the cultural zone of Tehran, three categories of indicators "effective", "dependent", "independent" can be identified and "linked" index was not identified. Also, the results of ISM-MICMAC-TOPSIS analysis model were used .

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sense of Place
  • Cultural Zone
  • ISM-MICMAC-TOPSIS
پرتوی، پ. (۱۳۹۲). «پدیدارشناسی مکان»، تهران: نشر شادرنگ.
پیریایی، م؛ نجفی‌نژاد، ح؛ غفاری خلف محمدی، س؛ خدادای فر، س. (1398). «‌ارزیابی تأثیرپذیری حس تعلق شهروندی از حس مکان با تأکید بر مؤلفۀ معنای آن؛ مورد مطالعاتی: شوشتر نو در استان خوزستان»، نشریه مدیریت شهری، 50، 163-189.
جعفری‌پور، س؛ فروتن، م. (۱۳۹۴). «ارزیابی دلبستگی به مکان: تبیین عوامل و شاخص‌ها»، فصلنامۀ مطالعات محیطی هفت حصار، 4(13)، 63ـ 76.
حیدری، ع؛ مطلبی، ق؛ نکویی مهر، ف. (۱۳۹۳). «بررسی نحوۀ ارتباط میان دو مفهوم حس مکان و دلبستگی به مکان در خوابگاه دانشجویان»، نشریۀ هنرهای زیبا‌ـ معماری و شهرسازی، 19(1)، 15ـ 22.
رحیمی، ل؛ رفیعیان، م؛ باقری، م. (۱۳۹۶). «ارزیابی تأثیر مقیاس مکانی بر دلبستگی ساکنان به مکان در محلات مرکزی شهر تبریز»، دو فصلنامۀ معماری و شهرسازی، 9(18)، 43ـ 58.
رفیعیان، م؛ خدائی، ز؛ داداش پور، ه؛ تقوایی، ع. (۱۳۹۵). «تحلیل میزان دلبستگی نوجوانان از محیط‌های عمومی شهری با تأکید بر ظرفیت اجتماعات محلی»، فصلنامۀ برنامه‌ریزی و آمایش فضا، 20(2)، 169ـ 190.
شرکت توسعۀ فضاهای فرهنگی. (1390). طرح ساختاری ساماندهی و توسعۀ فضاهای فرهنگی تهران، انتشارات رخداد نو.
شولتز، ن. (1392). ‌روح مکان، انتشارات رخداد نو.
لنگ، ج. (1393). طراحی شهری: گونه‏شناسی رویه‏ها و طرح‏ها: همراه با بیش از پنجاه مورد خاص‌، انتشارات دانشگاه تهران.
فلاحت، م (۱۳۸۴)، «نقش طرح کالبدی در حس مکان مسجد»، هنرهای زیبا، 26، 57ـ 66.
فلاحت، م؛ کمالی، ل؛ شهیدی، ص. (۱۳96)، «نقش مفهوم حس مکان در ارتقای کیفیت حفاظت معماری»، باغ نظر، 46، 15ـ 22.
کرمونا، م. (1394). ‌مکان‏های عمومی، فضاهای شهری: ابعاد گوناگون طراحی شهری، انتشارات دانشگاه هنر.
محمدمرادی، آ؛ یزدانفر، ع؛ فیضی، محسن؛ نوروزیان ملکی، سعید. (۱۳98). «سنجش حس مکان و مؤلفه‌های مژثر بر آن در بافت تاریخی تهران مورد مطالعه: محلۀ تاریخی امام‌زاده یحیی»، دو فصلنامۀ معماری ایرانی، 15، 173ـ 191.
 
AbdGhapar, M., (2018), “Factors Influencing the Change in the Sense of Place of Markets in Urban Regeneration”, Middle-East Journal of Scientific Research, 24 (2), 353-358.
Arefi, M., (1999), “Non Place and Placelessness as Narratives of Loss”, Journal of Urban Design 4(2), 179-193.
  Arifwidodo, S., Chandrasiri, O., (2013), “The Relationship Between Housing Tenure, Sense of Place and Environmental Management Practices: A Case Study of Two Private Land Rental Communities in
 Beidler, Kyle., (2007), “Sense of Place and New Urbanism: Towards a Holistic Understanding of Place and Form”, PHD Thesis in Environmental Design and planning, Virginia: Blacksburg.
Brown, G., Brown, B., , Perkins, D., (2004), “New housing as neighborhood revitalization: place attachment and confidence among residents” , journal of Environment and Behavior, 36(6), 749-775.
Carmona, M. (2010). “Contemporary public space: Critique and classification, part one: Critique”. Journal of urban design15(1), 123-148.
Cross, J., (2001). “what is sense of place”, in 12th headwaters conference. western state college.
Canter, D., (1977), “The Psychology of Place”. London: Architectural Press.
Gustafson, P., (2006), “Place Attachment and Mobility”, CAB international.
Hernandez, B., Martin, A., Ruiz, C., Hidalgo, M, C., (2010), “The role of place identity and place attachment in breaking environment protection laws”, Journal of Environment Psycology, 30(3), 281-288.
Jorgensen, B.S., Stedman, R.C., (2006), “a comparative Analysis of Predictor of Sense of Lalli, M, 1992, “Urban related Identity: Theory, Measurement and empirical findings”, journal of Environmental Psychology, 12, 285-303.
Low, S., Altman, I., (1992), “Place attachment, Series: Human Behavior and Environment”, US: Springer.
Manzo, L., (2003), “Beyond House and Haven: Toward a previsioning of Emotional Relationship with Place”, Journal of Environmental Psychology , 23, 47-61.
Manzo, L., Wright, P., (2017), “Place Attachment Advances in Theory, Methods And Applicatipns”, Routledge.
Marticco, C., (2014), “Becoming Locals in a Borderland of Exiles: Sense of Place in the Stories of Lithuania Minor Dwellers”, Master’s Thesis, University of Tutku.
 Masterson, V,. Stedman, R., Enqvist, J., Tengö, M., Giusti, M., Wahl, D., Svedin, U., (2017), “The contribution of sense of place to social-ecological systems research: a review and research agenda”, Ecology and Society, 22(1), 49-61.
MirGholami, M., Aishm, M., (2016), “Sense of Place Assessment Model Based on Physical, Perceptual, Functional and Social Components, Case Study: Imam Street of Urmia”, Journal of Urban Studies, 5(19), 69-80.
Panter, J. V., (1991). “Participation in the Design of Urban Space”, Landscape Design”, 200, 24-27.
Poladashvili, T., (2015), “To Evaluate Sense of Place of tourists visiting Kazbegi National Park, Master Thesis in Business Sciences, Supervisor”: Prof. Doutor António Cardoso, University of Fernando Pessoa.
Proshansky, H., (1978), “The city and selfidentity”. Environment and Behavior, 10,147–169.
 Qazimi, S., (2014), “Sense of place and place identity”, European Journal of Social Sciences Education and Research, 1(1), 306-311.
Rita, D., Gabriela, G., Saúl Neves, J., (2020), “Measuring Sense of Place: a new place-people-time-self model, Spatial and organization dynamic, 9(3), 73-91.
Salvesen, D., (2002). “The Making of Place; Research on Place and Space Website.
Shamai,S., (1991), “Sense of place: an empirical measurement, geoforum, 22, 347-358.
Steele, F., (1981). “The Sense of Place, Massachusetts. CBI Publishing Company.
Tuan, Y. F., (1974), “Topophilia. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
Tuan, Y. F., (1980), “Rootedness versus sense of place, Landscape, 24, 3-8.
Ujang, N., (2102). “Place Attachment and Continuity of Urban Place Identity ,Social and Behavioral Sciences ,94 ,56-64.
Williams, D., (2014), “Landscape and Urban Planning Making sense of place: Reflections on pluralism and positionality in place research, Landscape and Urban Planning, 131, 74-82.
Zhu, H., Liu, J., Wei, Z., Li, W., Wang, L., (2017) “Residents’ attitudes towards sustainable tourism development in a historical-cultural village: Influence of perceived impacts, sense of place and tourism development potential, Sustainability, 9(1), 1-16.