برنامه‌ریزی راهبردی توسعه گردشگری در نقاط پیراشهری موردپژوهی: محور گردشگری وردیج-واریش؛ منطقه 22 شهرداری تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر؛ دکترای جغرافیا و برنامه ‏ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

چکیده

امروزه گردشگری به‌عنوان یکی از پیشران‌‌های توسعه جوامع به‌شمار می‌رود. در این میان گردشگری پیراشهری نیز همچون سایر گونه‌های گردشگری نقش مهمی در توسعه محلی و منطقه‌ای و اقتصاد محلی بر عهده دارد. هدف پژوهش حاضر که به صورت موردی در محور گردشگری وردیج-واریش صورت پذیرفته، تدوین راهبردهای مناسب توسعه گردشگری است. روش انجام پژوهش، توصیفی-تحلیلی است که جهت گردآوری داده‌ها از روش‌های اسنادی و مراجعه به منابع کتابخانه‌ای و پیمایشی و به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات از مدل سوات و ماتریس برنامه‌ریزی راهبردی کمّی (QSPM) استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که راهبرد مناسبِ توسعه گردشگری در محور مورد مطالعه، راهبرد رقابتی است. رویکرد مدیران محلی و منطقه به موضوع گردشگری و لزوم توسعه محور گردشگری و نزدیکی به قطب‌‌های جمعیتی و فعالیت کلانشهرهای تهران و البرز در زمره فرصت‌های مهم محور گردشگری به‌شمار می‌رود. همچنین در اولویت‌بندی راهبردها بر اساس ماتریس برنامه‌ریزی راهبردی کمّی، راهبرد برنامه‌ریزی جهت سوق دادن محور به سوی استفاده از آگروتوریسم و اکوتوریسم، تنوع‌بخشی به اشتغال روستاییان برای ایجاد معیشت پایدار و جلب گردشگران به روستاها و راهبرد تنوع‌بخشی به فعالیت‌ها و امکانات و خدمات و تسهیلات گردشگری به منظور افزایش تنوع شغلی به ترتیب بالاترین امتبازها را کسب کردند؛ در نتیجه از اولویت بیشتری برخوردارند. تنوع‌بخشی به برنامه‌های تبلیغاتی برای معرفی جاذبه‌های محور به گردشگران و جلب مشارکت‌های مردمی در حفاظت و بهره‌برداری پایدار از منابع طبیعی با تأکید بر حفظ محیط‌زیست نیز از دیگر راهبردهای مهم در توسعه گردشگری در محور وردیج-واریش است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Strategic planning for tourism development in periurban areas, Case study: Vardij-Varish tourism route; District 22 of Tehran Municipality

نویسندگان [English]

  • Mohammad Kazem Shams Pouya 1
  • Jamileh Tavakolinia 2
  • Saeed Yousefi Babadi 3
1 Researcher; Ph.D in Geography and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, IRAN
2 Associate Prof., Dept. of humanistic geography, Sciences Earth Faculty, Shahid Beheshti University,Tehran, IRAN
3 Ph.d Student in Geography and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, IRAN
چکیده [English]

Today, tourism is one of the drivers of community development. Meanwhile, periurban tourism, like other types of tourism, plays an important role in local and regional development and local economy. The purpose of the present study, which has been conducted in the Vardij-Varish tourism axis, is to formulate tourism development strategies. The research method is descriptive-analytical. To collect data, documentary methods and reference to library and survey resources have been used. The SWOT model and the Quantitative Strategic Planning Matrix (QSPM) were also used for data analysis. The results show that the appropriate strategy for tourism development in the study area is competitive. The approach of local and regional managers to the issue of tourism and the need to develop the tourism axis and proximity to population centers and the activities of Tehran and Alborz provinces are among the important opportunities of the tourism axis. Also, based on the Quantitative Strategic Planning Matrix (QSPM), strategies such as planning to shift to agricultural tourism and ecotourism, diversify rural employment to create sustainable livelihoods and attract tourists to rural areas, and diversification strategies to tourism activities and facilities and services to increase job diversity gained the highest rank and priority, respectively. Diversification of advertising programs to introduce attractions to tourists and attract public participation in the protection and sustainable use of natural resources with emphasis on environmental protection is another important strategy in tourism development on the Vardij-Varish axis.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Strategic planning
  • Periurban Tourism
  • Periurban Areas
  • Agritourism and Ecotourism
  • Vardij-Varish Tourism Axis
افراخته، ح و خدائی، ب. (1390). «ساماندهی گردشکری در تفرجگاه‌های پیراشهری هماهنگ با ظرفیت تحمل محیطی»، فصلنامۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی،  11‏(20)، 69ـ 88.
اعرابی، س. م؛ آقازاده، ه و نظامی‏وند چگینی، ه. (1390). دستنامه برنامه‏ریزی استراتژیک، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
پوراحمد، ا؛ حسینی، ع؛ اروجی، ح و علیزاده، م. (1392). «اولویت سنجش راهبردهای توسعۀ گردشگری فرهنگی در منطقۀ الموت قزوین»، فصلنامۀ پژوهش‏های جغرافیای انسانی، 45(3)، 1ـ 17.
حافظ‌نیا، م.ر. (1388). مقدمه‏ای بر روش تحقیق در علوم انسانی، تهران: انتشارات سمت.
خبرگزاری برنا.(1397). «تهران‌گردی کنیم / این هفته روستاهای وردیج و واریش»، 9 اسفند، کد خبر: 818094، تهران
دنیای اقتصاد. (1398). «توریست ورودی در مسیر کاهش»، 19بهمن، شماره خبر: ۳۶۲۳۶۸۱، تهران
رضایی، ع و جلیلیان، س. (1398). «بررسی عوامل راهبردی مدیریت گردشگری روستایی با استفاده از تکنیک SWOT و تشکیل ماتریس QSPM در استان کرمانشاه»، فصلنامۀ تحقیقات اقتصاد و توسعۀ کشاورزی ایران، 50(1)، 201ـ 218.
سپهوند، ف؛ تقدیسی، ‏ا و رضوانی، م.ر. (1400). «ارزیابی کیفیت محیط سکونتی در روستاهای پیراشهری (مورد مطالعه: شهرستان شیراز)»،  فصلنامۀ پژوهشهای روستایی، 12(1)، 110ـ 125.
سقایی، م؛ حاتمی‏نژاد، ح و ثابت کوشکی نیان، م. (1395). «پهنه‏بندی گردشگری در تفرجگاه‏های پیراشهری (مطالعۀ موردی: بوستان خورشید مشهد)»، فصلنامۀ فضای گردشگری، 5(18)، 101ـ 123
شجاعی، م و تراب احمدی، م. (1393). «بررسی تحقق‏پذیری اهداف کمی سند چشم‏انداز توسعۀ گردشگری ایران 1404»، اولین همایش بین‌المللی علمی‌ـ راهبردی توسعۀ گردشگری جمهوری اسلامی ایران، چالش‌ها و چشم‌اندازها، مشهد.
صفری علی‌اکبری؛ م و صادقی، ح. (1399). «اثرات گردشگری در تحولات سکونتگاه‌های پیراشهری شهرستان ایذه»، مجلۀ توسعۀ فضاهای پیراشهری، 2(2)، 111ـ 128.
فرجام، س؛ نساجی کامرانی، م و بردبار، ز. (1397). «بررسی تأثیر ارزش ویژه برند مقصد بر وفاداری گردشگران به منطقۀ گردشگری شیراز»، فصلنامۀ گردشگری و توسعه، 7(3)، 107ـ 126.
قاسمی، ع؛ نوابخش، م و کردوانی، پ. (1396). «اولویت‏بندی مقاصد گردشگری پیرامونی کلان‌شهرها مورد: حومه‏های ییلاقی شمال تهران»، فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی، 6(2)، 173ـ 187.
قرشی مینا‏آباد؛ م؛ مولایی هشجین، ن و یعقوبی، م. (1393). «تببین پیامدهای مکانی‌ـ فضایی گردشگری بر روستاهای شهرستان رضوان‌شهر»، فصلنامۀ چشم‏انداز جغرافیایی در مطالعات انسانی، 9(27) 53ـ 77.
کدیور، ع و سقایی، م. (1385). «ساماندهی گردشگری در تفرجگاه‏های پیرامون شهری (مطالعۀ موردی: دره اخلمد)»، فصلنامۀ تحقیقات جغرافیایی، سال 21، شمارۀ 4، صص 111ـ 134.
علی‌اکبری، ا؛ طالشی، م و عذرا، ع. (1396). «الگوی توسعۀ کالبدی یکپارچۀ شهر و پیرامون با استفاده از ظرفیت‏های گردشگری مناطق پیراشهری»، فصلنامۀ برنامه‏ریزی و توسعۀ کالبدی، 2(1)، 55ـ 70.
محسنی، ر. (1388). «گردشگری پایدار در ایران: کارکردها، چالش‏ها و راهکارها»، فضای جغرافیایی، 9(28)، 149ـ 171.
مرکز آمار ایران. (1395). سرشماری عمومی نفوس و مسکن، نتایج سرشماری، تهران
ملک حسینی، ع؛ درگاهی، م. و امیری، م‏. (1391). «گردشگری روستایی و توسعۀ پایدار (با تأکید بر روستای سیمین ابرو شهرستان همدان)»، فصلنامۀ جغرافیا و برنامه‏ریزی شهری چشم‌انداز زاگرس، 4(13)، 163ـ 184.
مهندسین مشاور آمایش و توسعۀ البرز.( 1396). تهیۀ طرح برنامۀ توسعۀ گردشگری منطقۀ 22. تهران: مرکز مطالعات و برنامه‏ریزی شهر تهران.
هیاس نجف، ع و اکبرپور، م. (1400). «واکاوی کیفیت محیط زندگی در روستاهای پیراشهری بخش مرکزی شهرستان خانقین عراق»، مجلۀ توسعۀ فضاهای پیراشهری، 3(1) 159ـ 182.
Adell, G. (1999). "Theories and Models of the Peri-urban Interface: A Changing Conceptual Landscape". Strategic Environmental Planning and Management for the Peri-urban Interface. Development Planning Unit (DPU). London: University College London.
Ashworth, G and Page, S. J. (2011). "Urban tourism research: Recent progress and current paradoxes". Tourism Management, 32(1), 1–15.
Abramson, D. B and Qi, Y. (2011). "Urban-rural integration in the earthquake zone: Sichuan’s post-disaster reconstruction and the expansion of the Chengdu Metropole". Pacific Affairs, 84(3), 495–524.
Buxton , M, Tieman, G, Bekessy, S, Budge, T, Mercer, D, Coote, M and Morcombe, J. (2006). “Change and Continuity in Peri-urban Australia: State of the Peri-urban Regions – A Review of the Literature. Monograph 1 – Change and Continuity in Peri-Urban Australia". Melbourne: RMIT University.
Carril, V. P and Vila, N.A. (2012). "Agrotourism in Peri-urban Areas: Lessons from a Vegetable Tourism Initiative in The Baix Llobergat Agrarian Park (CATALONIA) ". Cuadernos de Turismo, 29, 281-286.
Cattivelli, V. (2021). "Methods for the identification of urban, rural and peri-urban areas in Europe". Journal of Urban Regeneration and Renewa, 14(3), 240–246
Feng, L. (2021). "Agri-tourism and Rural Revitalization in China’s Peri-urban Areas: The Case of Dutang". Thesis (Master), Netherlands: University of Groningen.
Garrigos, F. J, Narangajavana, Y and Marques, D. P. (2004). "Carrying capacity in the tourism industry: a case study of Hengistbury Head", Tourism Management. 25(2), 275–283.
Gottero, E, Cassatella, C and Larcher, F. (2021). "Planning Peri-Urban Open Spaces: Methods and Tools for Interpretation and Classification". Land, 10(8), 1-19.
Holland, G, Burian, M and Dixey, L. (2003). "Tourism in Poor Rural Areas: Diversifying the Product and Expanding the Benefits in Rural Uganda and the Czech Republic". PPT working paper,12, 1-40.
Ibanescu, B, Bulai, M and Eva, M. (2016). "Tourism behaviour of periurban localities in relation to the urban centres, Case study: Romania". 3rd International Multidisciplinary Scientific Conference on Social Sciences and Arts SGEM 2016, SGEM2016 Conference Proceedings, Albena, Bulgaria.
Ivona, A. (2021), ‌"Sustainability of Rural Tourism and Promotion of Local Development". Sustainability, NO. 13. pp. 1-7.
Johnson, P. A. (2003). "Exploring the Ecological footprint of tourism in Ontario". Waterloo: University of Waterloo.
Jonsson, C and Dwayne, D. (2008). "Does Nationality, Gender, and Age Affect Travel Motivation a Case of Visitors to The Caribbean Island of Barbados". Journal of Travel & Tourism Marketing, 25(3-4), 3-4
Jørgensen, M. T, Sundbo, J and Fuglsang, L. (2021), "Conditions for tourism development in the peri-urban, and how to overcome them", Pp: 26-27, In: Nilsson, J, Johansson, M. (2021). “Developing urban tourism in green infrastructure”. Atlas SIG meeting urban tourism, Netherlands: Lund University.
Knickel, K, Kobzeva, M. (2019). "Interactions and dependencies between rural, peri-urban and urban areas and contemporary governance approaches”. Germany: PRAC – Policy Research and Consultancy.
Legates, R and Hudalah, D. (2014). "Peri-urban Planning for Development East Asia: Learning from Chengdu, China and Yogyakartamantul Indonesia”. Journal of Urban Affairs, 36, 334–353.
Li, J. (2020). "Culture and tourism-led peri-urban transformation in China – The case of Shanghai", Cities, 99, 1-18
Li, W, Zhou, Y and Zhang, Z. (2021). "Strategies of Landscape Planning in Peri-Urban Rural Tourism: A Comparison between Two Villages in China". Land, 10, 1-13
Mondal, D and Banerjee, A. (2021). "Exploring peri-urban dynamism in India: Evidence from Kolkata Metropolis". Journal of Urban Management. Pp. 1-11. Available at: https://en.x-mol.com/paper/article/1415859155766026240
Mondal, D and Sen, S. (2020). "Methodological Dimensions of Delineating Peri-urban Areas: The Case of Kolkata Metropolis". 11(2),183-194
Piorr, A, Ravetz, J and Tosics, I. (2011). "Peri-Urbanization in Europ Towards European Policies to Sustain Urban-Rural Futures. Forest & Landscape". PLUREL Project Copenhagen, Copenhagen: University of Copenhagen,
Popa, A. (2012). "Development of Peripheral Areas trough Tourism- disadvantages and benefits: case study for Romanian Coastal Area”. 6th Conference of the International Forum on Urbanism (IFoU): TOURBANISM. Barcelona.
Ravetz ,J, Fertner ,C and Nielsen, T. S. (2013). "The Dynamics of Peri urbanization". In: “Peri-urban futures: Scenarios and models for land use change in Europe” Available from: http://www.springer.com/978-3-642-30528-3.
Steyn, J. N and Spencer, J. P. (2011). " South African tourism: An historic evaluation of macro tourism policies". African Journal for Physical, Health Education, Recreation & Dance, 17(2), unpaginated.
Sun, Y, Chan, E. H. W and Ma, H. (2016). "The Influence of Traditional Peri-urban Villages on Improving the Mental Wellness of Urban Residents: A Case Study of Dapeng District, Shenzhen City". Procedia Environmental Sciences, 36, 34 – 41.
UNWTO. (2015). "Tourism Highlights". Madrid: UNWTO publications.
Vanderwerf, J. L. (2008). "Creative Destruction and Rural Tourism Planning: The Case of Creemore, Ontario". Thesis (Master), University of Waterloo, Ontario, Canada.
Walton, J. K. (2021). "Tourism", Encyclopædia Britannica, Available at: https://www.britannica.com/topic/tourism
Webster, D, Cai, J and Muller, L. (2014). "The New Face of Peri-urbanization in East Asia: Modern Production Zones, Middle-Class Lifestyles, and Rising Expectations". Journal of Urban Affairs, 36(1), 315–333.
World Tourism Organization. (‏2019‏). "UNWTO Tourism Definitions". Madrid: UNWTO.
World Travel & Tourism Council. (2021). "Travel & Tourism: Economic Impact & Trends 2021". United Kingdom: WTTC and Oxford Economics.
Yulitrisna, D. L. K. (2014). "Modeling the Relationships between Tourism Sustainable Factor in the Traditional Village of Pancasari". Procedia (Social and Behavioral Sciences,135, 57- 63.